Cüneyd Altıparmak / Star Gazetesi
Elbette konu önemli. Ama bu, dün ortaya çıkmış bir sorun değil.
Neredeyse iki yıldır bizim -yani internet medyasıyla ilgilenen herkesin- gündemimiz bu...
Bunu 'önceden söylemiştik' havasıyla da yazmıyorum.
Daha çok konuşulması gerekiyor ama doğru noktadan yaklaşmak lazım meseleye...
Bugün yazdıklarımızı ve yaptıklarımızı hatırlatıp birkaç hususa dikkat çekmek istiyorum
FOTOĞRAFIN TAMAMI...
Konuyu ilgili makamlara izah ederek "zihinsel bir zemin" oluşmasına katkı sağladık.
Özellikle geçen yıl icra edilen İletişim Zirvesinde konunun hukuki ve mali yönünü izah ettik. Devletin kaybı bahsini sıkça dile getirdik.
Birçok kimsenin ilk kez duyduğu veya bildiği ama bu yönüyle düşünmediği konuları gündeme taşıdık. Bunlardan ilki konunun "telif" ifadesi ile anılması veya ele alınması yerine "üretilen içerikten dolayı elde edilen gelirin paylaşımı" olarak değerlendirilmesi yönündeki ifademizdi...
Bu konuyu yalnızca yazmakla kalmadık; Türk İnternet Medya Birliği ile somut adımlar da attık. Ben de Birliğin hukuki süreçlerini takip ediyorum.
HAKİMLERİN DURUMU...
Türkiye'de hâkimlerin internet ve dijital platformlar konusundaki bilgi düzeyi genel olarak sınırlıdır; bu durum zaman zaman teknik gerçeklikle bağdaşmayan, tartışmalı kararların ortaya çıkmasına yol açmaktadır. Sorun bireysel yetersizlikten çok yapısaldır. Çözüm, dijital ekonomi, algoritmalar ve platform hukuku alanlarında zorunlu ve sürekli uzmanlık eğitimlerinin hayata geçirilmesi veya bu alanda "uzman hakimlerin" yetişmesidir.
Hatta kulağa ütopik gelebilir ama internet bağlamındaki değerlendirmelerin "dijital ortamda" yapıldığı bir yargılama mekanizması kurulup merkezi bir yargılama modeli bile mümkündür...
Kaynak: star.com.tr
BU İŞİN AMİRAL GEMİSİ
Google, fiilen internetin ana kapısı konumuna gelmiş durumdadır; öyle ki bugün birçok ülkede "Google'da yoksa internette de yoktur" algısı oluşmuştur. Bu yapı, arama motoru pazarında kaçınılmaz bir tekel etkisi doğurmaktadır. Google'ın herhangi bir ülkeye hizmet sunmaması ya da görünürlüğü sınırlaması halinde, o ülkenin ticari işletmeleri, medyası ve dijital ekonomisi doğrudan zarar görmektedir. Nitekim Avrupa Birliği, Avustralya ve Kanada gibi ülkeler bu yapısal gücü dengelemek amacıyla Google'a yönelik düzenleyici ve mali yükümlülükler getirmiştir.
GOOGLE'I ŞİKAYET ETTİK
İlk somut adımı Google'a şikâyet ederek attık. Rekabet Kurumuna yaptığımız başvuruda şunları söyledik özetle: "TİMBİR, 1000'i aşkın internet haber mecrasını temsil eden bir birlik olarak, Google'ın haber içeriklerini sözleşme ve ödeme olmaksızın kullanarak reklam geliri elde ettiğini belirtmektedir. Bu uygulama, Google'ın piyasa hâkimiyetini kötüye kullanması anlamına gelmekte olup 4054 sayılı Kanun'un 6 ve 57. maddeleri uyarınca inceleme başlatılması ve tazminata hükmedilmesi talep edilmektedir."
GELİN ANLAŞALIM DEDİK
Sonrasında Google'a bir ihtar gönderdik ve hukuki ifade ile onu "icaba davet" ettik.
Talebimizin özü şöyleydi: Google, TİMBİR üyesi medya kuruluşlarının ürettiği haber ve özgün içerikleri arama sonuçlarına dahil ediyor; ancak bu kullanım için ne bir sözleşme yapıyor ne de herhangi bir ödeme gerçekleştiriyor. Buna rağmen, bu içerikler üzerinden ciddi bir trafik ve reklam geliri elde ediliyor.
Bu noktada şunu istedik: "Bu içeriklerin kullanımına ilişkin şeffaf bir tarife belirlenmesi ve elde edilen gelirden adil bir payın içerik üreticilerine aktarılması"
Bu konuda hukuka uygun bir anlaşma zemini oluşturulmasını teklif ettik Google'a...
Aksi halde, Google'ın piyasa hâkimiyeti de dahil olmak üzere tüm hukuki boyutların yargı önünde tartışılacağını söyledik ve dava açtık...
Konu kritik.
Temel kaygımız ise mevzuatın "suiistimale açık biçimde" oluşturulması.
İşte bu hususa dair tespitlerim ve notlarımı aktarmak istiyorum bugün...
MASAYA DAVET EDİLDİ
TİMBİR üyeleri adına bir hukuki süreç başlattı.
Dava öncesinde TİMBİR üyelerinin ürettiği haber ve özgün içerikleri arama sonuçlarına dâhil ettiğini, bu içeriklerin pek çoğunun haber olduğunu, bu haberlerin başta bir emek ve masraf ile elde edildiğini ama Google'ın hiçbir ücret ödemeden bunları kullanıp sitesinden hizmet verdiğini belirterek "masaya oturup anlaşalım" dedi.
İNTERNET TRÖSTÜ GOOGLE
Google o üstenci tavrı ile tıpkı devlet kurumlarına yaptığı gibi davrandı.
Cevap bile vermedi.
Bunun tek sebebi var piyasa hâkimiyeti, yani tekel kuvveti.
En büyük gücü "ülkenize hizmet vermem" kozu.
Bu bile tekel olduğunu gösteriyor.
Bununla ilgili Rekabet Kurumunun önemli kararları var.
Okumanızı tavsiye ederim.
TİMBİR vs. GOOGLE
Anlaşmaya gelmemesi üzerine dava açıldı.
Bu dava Türkiye'de bir ilk.
Usul aşamasında henüz ama mutlaka derdimizi Türk yargısı bir gün anlayacak eminiz. Açtığımız davada talep çok net: "İçeriği biz sunuyoruz, parayı tek başına Google alıyor..."
Bu reklam gelirleri veya başka nam altında olabiliyor. Ama hiçbir zaman şu gerçek değişmiyor: Emek internet habercilerinin, kazanç Google'ın.
Bu döngüyü bu dava kıracak ama bir yasal düzenleme gelse mesele kökünden çözülecek...
KANUNKOYUCU HÂKİM
Bu konuda bir düzenleme yok.
Meseleyi telif hakkından mı, gelir paylaşımı üzerinden mi tartışacak yargı bilemiyoruz. Ama bence konunun telif üzerinden tartışılması pek mümkün değil. Yasal düzenlemenin olmaması bu tip durumlar için bir dezavantaj gibi görünse de aslında bir kuralın olmaması hâkime Medeni Kanun çerçevesinde "tıpkı yasa koyucu yani meclis gibi düşünüp karar verme yetkisi ve görevi" veriyor. Yani hâkim olayı anlayıp sorunu tespit edip vicdanen bir karar üretecek...
AÇMAZLAR, SORUNLAR VE YARGI...
Meselenin tıkandığı nokta yargının bu konulara karşı tepkisizliği. Zira neyi yargıladıkları, ne talep edildiğinin idrakinde değil hâkimler... Pek tabi bilen ve meseleye vakıf kimseler var eminiz. Ama bu süreçlerde edindiğim izlenim bu. Yargının Türkiye'de en büyük sorunu ne diye sorsalar tek cevabım olur: "nemelazımcılık". İnisiyatif almaktan kaçmak ya da kendine güvenememek derim...
KOMİSYONDA KONUŞULANLAR
TBMM Dijital Mecralar Komisyonunun bu konudaki tutanaklarını mutlaka okumalısınız. 25.06.2024 tarihli komisyon tutanağından birkaç hususu aktarayım:
CHP Milletvekili Onur Konuralp, Google'ın Türkiye Avukatına söylediklerinden bahsedeyim önce... Konuralp, salonda özellikle gazeteci meslek örgütlerinin değerli temsilcileri bulunmasına rağmen Google'ın meseleyi bir sorun yokmuş gibi ele alındığını, yapılan sunumun da bu sorunu görmezden gelen bir yaklaşımla hazırlandığını ifade ediyor. Google'ın avukatının Google'dan daha fazla vergi ödediğini belirterek ortaya çıkan tabloya dikkat çekiyor...
Tutanağı okursanız Google isimli şirketlerin nasıl "bul karayı, al parayı" fırıldağı çevirdiğini görürsünüz.
Avukatı var temsilcisi yok.
Avukatı dosyalarda bu konularda tebligat yapılamaz diyor ama Mecliste tebligatlar konusunda kaçamak cevap veriyor...
Komisyondaki milletvekillerinin sordukları sorular ve Hüseyin Yayman'ın meseleyi getirdiği nokta yerinde ama yeterli mi hayır...
PEKİ, ÖNERİLERİMİZ NE?
Bunu basit birkaç maddede izah etmek istiyorum:
Birincisi: Muhataplık sorununu kesin ve net çözmek gerekiyor. Türkiye'de temsilcilik açılması "oyununa düşmemek" lazım. Açmasa bile yargı kararlarına uymak zorunda!... Türkiye'de Türkçe hizmet verip kendi istediği kadar yargı ile muhatap olan bir durum kabul edilemez. Egemenlik hakkımıza müdahaledir bu!
İkincisi: Reklam geliri bir tercih edilme sebebidir. Google başta haber için tercih ediliyor. O zaman bu içerikleri üretenler ile adil bir paylaşım yapmak zorunda. Google News balonu hikâyedir... Adil bir paylaşım öngörmüyor. Kurallarını bizim koyacağımız bir paylaşım sistemi olmalı. Bu da pek tabi Google'ı kısıtlayacak biçimde olmamalı. Bir hınçla değil adil ve maliyenin denetimine tabi şeffaf bir model sunup dünyaya örnek olmalıyız.
Üçüncüsü: Hizmet vermeme tehdidine aldırış etmemek gerekiyor. Türkiye'deki internet kullanımı bu firmalar için önemli bir kapı. Bundan vazgeçmezler. Özellikle Fransa ve İspanya'daki süreci iyi takip etmek gerekiyor...
