Türkiye’de yargı sistemi önemli ölçüde dijitalleşti. Vatandaşlar e-Devlet üzerinden UYAP Vatandaş
Portal’a girerek dava ve icra dosyalarını görebiliyor. Avukatlar da UYAP Avukat Portal üzerinden
dosya inceleyebiliyor, evrak gönderebiliyor, harç ve masraf işlemlerini yapabiliyor.
Ancak uygulamada hâlâ önemli bir eksik var: vatandaşlar ve avukatlar, mahkeme kalemleri,
savcılık kalemleri ve icra müdürlükleriyle dosya üzerinden kısa, güvenli ve kayıtlı bir şekilde
iletişim kuramıyor.
Bu nedenle basit dosya takip işlemleri için bile adliyeye gitmek, kalemi aramak ya da kalem personelinin şahsi telefonuna ulaşmaya çalışmak gerekiyor. Özellikle büyükşehir adliyelerinde kalemlere telefonla ulaşmak çoğu zaman mümkün olmuyor. Bu durum hem vatandaş için hem avukat için hem de kalem personeli için ciddi bir iş yükü doğuruyor.
Aslında burada bahsedilen işlemlerin çoğu yargısal karar gerektiren işler değil. Örneğin dosyaya sunulan evrakın sisteme işlenip işlenmediğini sormak, harç veya masraf tahakkuku açılmasını istemek, ödeme sonrası icra dosyasının kapatılmasını hatırlatmak, eksik evrakın taranıp taranmadığını kontrol ettirmek gibi işlemler çoğu zaman basit kalem işlemleridir. Bugün vatandaş dosyasını görüyor ama kaleme güvenli şekilde ulaşamıyor. Avukat dosyayı takip ediyor ama basit bir işlem için yine telefon trafiğine veya fiziki adliye ziyaretine mecbur kalabiliyor. Oysa UYAP sistemi bu sorunu çözebilecek altyapıya zaten sahip.
Çözüm şudur: UYAP Vatandaş Portal ve UYAP Avukat Portal içinde her dosyanın altında
“Kaleme Mesaj Gönder” veya “Dosya İşlem Talebi Gönder” alanı oluşturulmalıdır.
Bu alan dilekçe yerine geçmemelidir. Yargısal talepler, savunmalar, deliller, itirazlar ve hukuki beyanlar yine dilekçe ile sunulmalıdır. Buradaki mesaj sistemi yalnızca teknik ve idari dosya takip işlemleri için kullanılmalıdır.
Örneğin vatandaş veya avukat şu başlıklar altında kısa mesaj gönderebilmelidir:
Harç / masraf işlemi
Evrak sisteme işlenmedi
Dosya kapatma talebi
Ödeme sonrası işlem bekliyor
Eksik belge kontrolü
Diğer teknik dosya işlemi
Mesajlar sınırsız olmamalıdır. Her dosya için haftada bir mesaj hakkı tanınabilir. Mesajlara karakter sınırı getirilebilir. Serbest metin yerine öncelikle işlem başlığı seçtirilebilir. Böylece sistem kötüye kullanılmaz, kalemlerin iş yükü artmaz; aksine telefon ve koridor yoğunluğu azalır.
Bu sistemin önemli bir faydası da kimlik tespitidir. Telefonla arayan kişinin gerçekten dosya tarafı mı, vekil mi olduğu her zaman sağlıklı şekilde tespit edilemez. Bu nedenle kalem personeli telefonda bilgi vermekte haklı olarak çekingen davranabilir. Ancak UYAP üzerinden gönderilen mesajda kişinindosyanın tarafı veya vekili olduğu sistem tarafından görülebilir. Bu da kişisel verilerin korunması ve dosya güvenliği açısından telefon görüşmesinden daha sağlıklı bir yöntemdir.
Bu ihtiyaç özellikle icra dosyalarında daha belirgindir. Bugün birçok vatandaşın dosyası İstanbul, Ankara, İzmir gibi büyükşehirlerdeki icra müdürlüklerinde bulunuyor; fakat vatandaş başka şehirde yaşıyor. Karayolları geçiş ücretleri, mobil hat faturaları, abonelik borçları ve düşük tutarlı alacaklar nedeniyle açılan icra dosyalarında vatandaş çoğu zaman borcunu ödemek ve dosyasını kapatmak istiyor. Fakat icra müdürlüğüne telefonla ulaşamıyor, fiziken gitmesi ise ekonomik olarak mantıklı olmuyor.
Birkaç bin liralık bir dosya için başka şehirdeki adliyeye gitmek, yol masrafı ve zaman kaybı nedeniyle vatandaşa ayrı bir külfet yüklüyor. Oysa dosya içinden gönderilecek kısa bir mesajla “ödeme yapıldı, dosya kapatma işlemi kontrol edilebilir mi?” denilebilse birçok sorun çözülecek. Bu sistem dünyada da benzer şekilde uygulanıyor. Hollanda’da Mijn Rechtspraak üzerinden taraflar mahkemeye kısa soru veya bildirim gönderebiliyor. İngiltere’de bazı Employment Tribunal dosyalarında taraflar mahkeme ofisiyle portal üzerinden iletişim kurabiliyor. ABD Maryland e-filing sisteminde “Comments to Court” alanı var ve bu notun hâkime değil katibe gittiği açıkça belirtiliyor. Avustralya Federal Mahkemesi’nde de eLodgment sistemiyle dava yönetimine ilişkin yazışmalar elektronik olarak sunulabiliyor. Bu örnekler, mahkemelerle iletişimin telefon ve fiziki müracaat yerine güvenli dijital dosya kanalı üzerinden yürütülebileceğini gösteriyor. Türkiye’de yapılması gereken, bu örnekleri UYAP’ın mevcut yapısına uygun şekilde geliştirmektir. UYAP zaten güçlü bir sistemdir. Eksik olan, dosya tarafı veya vekilinin kaleme kısa, sınırlı ve kayıtlı bir işlem mesajı gönderebilmesidir. Bu sistem hâkime, savcıya veya icra müdürüne baskı aracı olmamalıdır.
“Davamı kabul edin”
“karşı tarafı cezalandırın”
“haczi kaldırın” gibi yargısal talepler bu sistemden gönderilmemelidir. Bunların
yolu dilekçedir. Ancak “harç tahakkuku açılabilir mi?”
“ödeme sonrası dosya kapatma işlemi kontrol edilebilir mi?”
“sunduğumuz evrak sistemde görünmüyor” gibi talepler basit dosya takip işlemleridir.
Sonuç olarak UYAP’ın bir sonraki adımı, dosyayı sadece göstermek değil; dosya üzerinden güvenli, sınırlı ve kayıtlı iletişim imkânı sağlamaktır. Bu sistem gelirse vatandaş adliyeye gitmeden dosyasını takip edebilir. Avukat basit kalem işlemleri
için zaman kaybetmez. Kalem personeli sürekli telefon cevaplamak zorunda kalmaz. Adliyelerdeki fiziki yoğunluk azalır. Dosya güvenliği artar. Tüm iletişim kayıt altında olur. Adalet hizmeti yalnızca karar vermek değildir. Vatandaşın dosyasına ulaşabilmesi, basit işlemleri takip edebilmesi ve gereksiz bürokrasiye takılmadan süreci anlayabilmesi de adalete erişimin
parçasıdır.
Bu nedenle UYAP’ta “Kaleme Mesaj Gönder” sistemi artık tartışılması gereken ciddi bir ihtiyaçtır.
Yazar: Av. Rüstem Karadeniz
